دندان درآوردن نوزاد؛ ترتیب رویش، نشانهها و روشهای آرامکردن لثه
بیقراری شبانه، آب دهان زیاد و میل شدید به جویدن هر چیزی که به دست میآید، معمولاً اولین خبر از رویش دندان است. دندان درآوردن یک بیماری نیست؛ یک مرحله طبیعی رشد است که اگر بدانید چه انتظاری داشته باشید، بسیار راحتتر از آن عبور میکنید.
چه زمانی اولین دندان میآید؟
در بیشتر نوزادان، اولین دندان بین شش تا دهماهگی از لثه بیرون میزند. با این حال دامنه طبیعی بسیار گسترده است: بعضی نوزادان با یک دندان شیری به دنیا میآیند و بعضی دیگر تا نزدیک تولد یکسالگی هیچ دندانی ندارند. هیچکدام از این دو حالت بهخودیخود نگرانکننده نیست.
الگوی رویش تا حد زیادی ارثی است. اگر شما یا همسرتان دیر دندان درآوردهاید، احتمال تکرار همان الگو در فرزندتان بیشتر است. آنچه اهمیت دارد ترتیب و تقارن رویش است، نه ماه دقیق شروع.
تأخیر در رویش دندان تا حدود ۱۸ماهگی معمولاً نیازی به اقدام خاصی ندارد، مشروط بر آنکه رشد قد و وزن کودک طبیعی باشد.
ترتیب رویش دندانهای شیری
دندانها معمولاً جفتجفت و از جلو به عقب میرویند. جدول زیر ترتیب رایج را نشان میدهد:
| دندان | سن تقریبی رویش | تعداد |
|---|---|---|
| پیشهای میانی پایین | ۶ تا ۱۰ ماهگی | ۲ عدد |
| پیشهای میانی بالا | ۸ تا ۱۲ ماهگی | ۲ عدد |
| پیشهای کناری | ۹ تا ۱۳ ماهگی | ۴ عدد |
| آسیای اول | ۱۳ تا ۱۹ ماهگی | ۴ عدد |
| نیش (انیاب) | ۱۶ تا ۲۳ ماهگی | ۴ عدد |
| آسیای دوم | ۲۳ تا ۳۳ ماهگی | ۴ عدد |
مجموع دندانهای شیری بیست عدد است و معمولاً تا حدود سهسالگی کامل میشود. اگر یک دندان از یک سمت رویید اما جفت آن در سمت دیگر بعد از چند ماه نیامد، بهتر است موضوع را با دندانپزشک کودکان در میان بگذارید.
نشانههای واقعی دندان درآوردن
پژوهشهایی که نوزادان را روزبهروز دنبال کردهاند، تنها چند نشانه را بهطور معنادار با رویش دندان مرتبط دانستهاند:
- ترشح زیاد بزاق و خیسشدن مداوم یقه لباس
- تمایل شدید به جویدن؛ فشار دادن اشیا روی لثه درد را کم میکند
- لثه متورم و حساس، گاهی با یک برجستگی سفید یا کبود کوچک
- بیقراری و بدخوابی در یکیدو شب پیش از بیرونزدن دندان
- کاهش موقت اشتها، بهویژه برای غذاهای جامد
- گاهی افزایش جزئی دمای بدن تا حدود ۳۷٫۵ درجه
این نشانهها معمولاً حدود سه تا پنج روز پیش از رویش شروع میشوند و یکیدو روز پس از آن فروکش میکنند.
نشانههایی که به دندان ربطی ندارند
بسیاری از مشکلاتی که به دندان درآوردن نسبت داده میشود، در واقع علت دیگری دارد. مهم است این تفکیک را بشناسید تا بیماری واقعی پشت برچسب «دندونه» پنهان نماند:
تب بالای ۳۸ درجه، اسهال آبکی، استفراغ، سرفه و بثورات گسترده پوستی نشانه دندان درآوردن نیستند و باید علت دیگری برایشان جستوجو کرد.
دلیل این سوءتفاهم ساده است: بازه شش تا سیماهگی دقیقاً همان دورهای است که ایمنی منتقلشده از مادر کاهش مییابد و کودک عفونتهای ویروسی مکرر را تجربه میکند. همزمانی این دو، به معنای رابطه علت و معلولی نیست.
راههای ایمن تسکین لثه
هدف، کاهش فشار و التهاب لثه است. این روشها ساده، کمهزینه و بیخطرند:
- ماساژ لثه با انگشت تمیز: با فشار ملایم و حرکت دورانی، نیم دقیقه در هر ناحیه. مؤثرترین و در دسترسترین روش است.
- دستمال نخی خنک: یک تکه پارچه تمیز را مرطوب کنید، بیست دقیقه در یخچال (نه فریزر) بگذارید و به کودک بدهید تا بجود.
- حلقه دندانگیر لاستیکی: ترجیحاً یکتکه و بدون مایع داخلی. حلقه را در یخچال خنک کنید، نه در فریزر.
- خوراکی سرد متناسب با سن: برای کودک بالای شش ماه که غذای کمکی شروع کرده، ماست سرد یا پوره میوه خنک هم لثه را آرام میکند.
- آغوش و توجه بیشتر: بخشی از بیقراری، پاسخ به ناراحتی است نه صرفاً درد. زمان اضافه در آغوش تأثیر واقعی دارد.
اگر بیقراری شدید بود، استامینوفن با دوز متناسب با وزن و طبق تجویز پزشک قابل استفاده است. مصرف خودسرانه و مکرر مسکن توصیه نمیشود.
چه چیزهایی را هرگز استفاده نکنید
- ژلهای بیحسکننده حاوی بنزوکائین یا لیدوکائین: در نوزادان خطر عوارض جدی دارند و در بسیاری از کشورها منع مصرف شدهاند.
- گردنبند کهربا: هیچ شواهد علمی از اثربخشی آن وجود ندارد و خطر خفگی و گیرکردن دور گردن جدی است.
- مالیدن مواد قندی، عسل یا شیرینی به لثه: عسل تا یکسالگی به دلیل خطر بوتولیسم ممنوع است و قند، پوسیدگی زودرس را شروع میکند.
- دندانگیر یخزده: سرمای شدید میتواند به بافت لطیف لثه آسیب برساند.
- اجسام سفت مثل نان خشک یا هویج خام: خطر شکستن و خفگی دارند.
مراقبت از اولین دندان
مراقبت از دهان، پیش از رویش اولین دندان شروع میشود. لثهها را روزی یک بار با گاز مرطوب یا انگشتانه سیلیکونی تمیز کنید. بهمحض بیرونزدن اولین دندان:
- روزی دو بار با مسواک انگشتی یا مسواک نوزادی با موی خیلی نرم بشویید
- از خمیردندان فلورایددار به اندازه یک دانه برنج استفاده کنید
- شیشه شیر یا آبمیوه را همراه خواب در دهان کودک نگذارید؛ این عادت شایعترین علت پوسیدگی زودرس است
- اولین ویزیت دندانپزشکی را حدود یکسالگی یا شش ماه پس از رویش اولین دندان تنظیم کنید
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در این موارد منتظر نمانید:
- تب بالای ۳۸ درجه یا تبی که بیش از دو روز ادامه دارد
- اسهال یا استفراغ مکرر و نشانههای کمآبی
- امتناع کامل از شیر و مایعات بیش از چند وعده
- تورم قابل توجه صورت یا ترشح چرکی از لثه
- نبودن هیچ دندانی تا حدود ۱۸ماهگی
در بقیه موارد، صبر و همراهی کافی است. دندان درآوردن یک عبور موقت است؛ چند هفته بعد هم کودک آرام میگیرد و هم شما دوباره میخوابید.
پرسشهای پرتکرار
مطالب نینی جان با هدف آگاهیبخشی نوشته میشوند و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی نیستند. برای تصمیمگیری درباره سلامت فرزندتان، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
