عفونت گوش میانی در کودکان؛ نشانهها، درمان و پیشگیری
عفونت گوش میانی پس از سرماخوردگی، شایعترین دلیل مراجعه کودکان به پزشک است. بیشتر موارد خودبهخود بهبود مییابند، اما تشخیص درست و پیگیری شنوایی اهمیت زیادی دارد.
چرا در کودکان شایع است؟
لوله استاش، مجرایی است که گوش میانی را به پشت حلق وصل میکند و وظیفهاش تخلیه ترشحات و تنظیم فشار است. در کودکان این لوله:
- کوتاهتر است، پس میکروب سریعتر بالا میرود
- افقیتر است، پس تخلیه به کمک جاذبه انجام نمیشود
- باریکتر است و راحتتر مسدود میشود
به همین دلیل هر سرماخوردگی میتواند به عفونت گوش منجر شود. با رشد کودک و تغییر زاویه این لوله، معمولاً پس از پنج تا ششسالگی دفعات بهشدت کم میشود.
نشانهها بر اساس سن
نوزاد و شیرخوار
- بیقراری شدید، بهویژه هنگام دراز کشیدن
- کشیدن، مالیدن یا ضربهزدن به گوش
- گریه هنگام شیرخوردن (مکیدن، فشار گوش را بیشتر میکند)
- بدخوابی ناگهانی
- تب
- کاهش اشتها
- ترشح از گوش
کودک بزرگتر
- درد مشخص گوش
- احساس پری یا گرفتگی
- کاهش شنوایی یا بلندکردن صدای تلویزیون
- سرگیجه یا مشکل تعادل
- وزوز گوش
کشیدن گوش بهتنهایی نشانه قابل اتکایی نیست؛ کودکان به دلایل مختلف (از جمله دندان درآوردن و عادت) گوششان را میکشند. تشخیص قطعی با معاینه پرده گوش انجام میشود.
انواع عفونت گوش
| نوع | ویژگی | درمان |
|---|---|---|
| اوتیت میانی حاد | درد، تب، پرده گوش قرمز و برجسته | مسکن، گاهی آنتیبیوتیک |
| اوتیت با افیوژن | مایع پشت پرده بدون عفونت فعال، بدون درد | معمولاً انتظار و پیگیری |
| اوتیت مزمن | ترشح مداوم و سوراخشدگی پرده | ارجاع به گوش و حلق و بینی |
| اوتیت خارجی (گوش شناگر) | درد با کشیدن لاله گوش، پس از شنا | قطره موضعی |
درمان؛ آنتیبیوتیک یا انتظار؟
حدود هشتاد درصد عفونتهای گوش میانی ظرف دو تا سه روز خودبهخود بهبود مییابند. به همین دلیل رویکرد امروزی در بسیاری از موارد، انتظار هوشیارانه است: ۴۸ تا ۷۲ ساعت مسکن و پایش، و در صورت نبود بهبود، شروع آنتیبیوتیک.
آنتیبیوتیک از ابتدا در این موارد:
- کودک زیر شش ماه
- درگیری هر دو گوش در کودک زیر دو سال
- تب بالای ۳۹ درجه
- درد شدید
- ترشح چرکی از گوش
- حال عمومی بد یا بیماری زمینهای
اگر آنتیبیوتیک تجویز شد، حتی اگر کودک روز دوم کاملاً خوب شد، دوره را تا انتها ادامه دهید. قطع زودهنگام، عود و مقاومت میکروبی میسازد.
تسکین درد در خانه
- استامینوفن یا ایبوپروفن با دوز متناسب وزن — مؤثرترین اقدام
- کمپرس گرم روی گوش برای ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
- بالابردن سر هنگام خواب
- شیردهی در وضعیت عمودیتر
- مایعات فراوان
- محیط آرام و بدون دود
هرگز روغن، آب پیاز، سیر یا هر مایع دیگری داخل گوش نریزید — بهویژه اگر احتمال سوراخشدگی پرده وجود دارد.
عوارض احتمالی
- کاهش موقت شنوایی: شایعترین؛ معمولاً پس از تخلیه مایع برطرف میشود
- مایع پایدار پشت پرده: اگر بیش از سه ماه بماند، ممکن است نیاز به لوله تهویه باشد
- تأخیر گفتاری: در صورت کاهش شنوایی طولانی در سنین حساس یادگیری زبان
- سوراخشدگی پرده گوش: معمولاً خودبهخود ترمیم میشود
- ماستوئیدیت: عفونت استخوان پشت گوش — نادر اما جدی
پس از هر عفونت، اگر بهبود شنوایی مشکوک بود، تست شنوایی درخواست کنید.
پیشگیری
- شیر مادر حداقل تا ششماهگی — اثر محافظتی روشنی دارد
- هرگز شیشه شیر را در حالت خوابیده کامل ندهید؛ کودک را نیمهنشسته نگه دارید
- پرهیز کامل از دود سیگار — یکی از قویترین عوامل خطر
- واکسیناسیون کامل، بهویژه پنوموکوک و آنفلوانزای سالانه
- شستوشوی مکرر دستها
- محدودکردن پستانک پس از ششماهگی
- درمان بهموقع آلرژیهای تنفسی
- تهویه مناسب و پرهیز از هوای بسیار خشک
چه زمانی فوری مراجعه کنیم؟
- تورم، قرمزی یا درد استخوان پشت گوش
- بیرونزدگی لاله گوش به سمت جلو
- سردرد شدید یا گردن خشک
- عدم تقارن صورت یا افتادگی گوشه دهان
- سرگیجه شدید و ناتوانی در راهرفتن
- تب بالا همراه بیحالی شدید
- ترشح خونی از گوش
- عفونت گوش در نوزاد زیر سه ماه
- نبود بهبود پس از ۴۸ تا ۷۲ ساعت آنتیبیوتیک
پرسشهای پرتکرار
مطالب نینی جان با هدف آگاهیبخشی نوشته میشوند و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی نیستند. برای تصمیمگیری درباره سلامت فرزندتان، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
